عبد الحسين ميرزا فرمانفرما
55
مسافرتنامه كرمان و بلوچستان ( فارسى )
محصول شتوى بم غلّه است و صيفى آن كولك و ارزن و يونجه و غيرها . عمارات بم 59 و عمارات و خانه و باغش زياد [ ست ] و ذكرش محلّ حاجت نيست ، و عمارت ديوانى آن منحصر است به يك غلامخانه كه از بناهاى وكيل الملك ثانى است . و سه بازار دارد كه يكى قديم و بانى آن مرحوم سيد على خان بمى و دو بازار جديد است كه يكى را [ 39 ] محمد اسمعيل خان وكيل الملك و ديگرى [ را ] ابراهيم خان سعد الدّوله « 1 » بنا نهاده است . و دو كاروانسرا فعلا در بم داير است كه ايندو را هم وكيل الملك اول و سعد الدوله ساختهاند . حمّام دائرش شش باب و دو حمّام غير از آنها بالفعل باير است . مازارخانهاش « 2 » منحصربهفرد است و از بناهاى وكيل الملك ثانى و كنون هم داير است ، و هكذا مدرسهاش يكى بالفعل داير . و مسجدش سه باب است : يكى از بناهاى وكيل الملك ثانى و بانى ديگرى سعد الدّوله و سيّمين از بناهاى مير حسين بمى است . دو امامزاده در بم است : يكى معروف به امامزاده زيد بن علىّ ابن الحسين عليهم السّلام است و متولّى مزار كثير الانوارش ميرزا ابو الحسن نقيب [ است ] و جزئى موقوفه هم پيشينيان بر آن وقف نموده و مصارف مقرّرهاش منحصر است به خرج تعمير و شمع و چراغ آستانه و حقوق خود متولّى . ولى اين مسئله از غلطهاى مشهور است و زيد بن على در كوفه مدفون و اين بزرگوار از اولاد زيد بن على ( ع ) است . ديگرى مشهور به امامزاده اسيرى است و نسب و معلوماتش نامعين [ است ] و موقوفه نيز ندارد و معهذا مطاف عوام است . صنايع و تجارت 60 ارباب صنايع و حرف از خود بم و هرطرف به اين نقطه جمع شده و فراخور حوصله از هر سنخ و از هر قبيل مثل حدّاد و نجّار و سكاك و جمّاز و زرگر و صفّار و حلّاج و نسّاج بهقدر احتياج پيدا مىشود . و بعضى از منسوجاتش را مثل عبا و دستكش و جوراب بر ساير جاها امتياز و انتخاب است و معاريف [ و ] تجارش هم به قرارى است كه نوشته مىشود :
--> ( 1 ) - ابراهيم خان سعد الدوله جد خاندان سالار بهزادى . ( 2 ) - مازارخانه كارگاه سابيدن حنا و زردچوبه .